In de praktijk worden dagelijks overeenkomsten gesloten. Vaak gaat dat goed. Maar soms blijkt achteraf dat een partij uitging van onjuiste informatie. Denk aan een koper die een bedrijf overneemt, terwijl later verborgen schulden aan het licht komen. Of een leverancier die verkeerde specificaties heeft verstrekt. In zulke gevallen kan sprake zijn van dwaling. Dit kan een grond zijn om de overeenkomst te vernietigen. Maar wanneer lukt dat echt? 

 

Wat is dwaling?

Dwaling is geregeld in artikel 6:228 BW. Kort gezegd: een overeenkomst is vernietigbaar als deze is gesloten onder invloed van een onjuiste voorstelling van zaken.

Belangrijk is dat de dwaling causaal moet zijn. De overeenkomst zou niet, of niet onder dezelfde voorwaarden, zijn gesloten als de juiste informatie bekend was geweest.

 

Wanneer kun je je beroepen op dwaling?

De wet noemt drie situaties.

1. Onjuiste inlichting van de wederpartij: De wederpartij heeft verkeerde informatie gegeven. Bijvoorbeeld: een verkoper stelt dat een machine nieuw is, terwijl dat niet zo is.
2. Schending van de mededelingsplicht: De wederpartij had bepaalde informatie moeten delen, maar heeft dat nagelaten. Dit komt vaak voor. Bijvoorbeeld bij de verkoop van een onderneming waarbij relevante risico’s worden verzwegen.
3. Wederzijdse dwaling: Beide partijen gingen uit van dezelfde onjuiste veronderstelling. Bijvoorbeeld over de waarde of eigenschappen van een zaak.

 

Wanneer slaagt een beroep op dwaling niet?

Een beroep op dwaling gaat niet altijd op. Er zijn enkele belangrijke uitzonderingen.

• (i) Onderzoeksplicht: Van partijen wordt verwacht dat zij (ook) zélf onderzoek doen. Zeker professionele partijen mogen niet te snel vertrouwen op aannames.
• (ii) Risicoverdeling: Soms bepaalt het contract dat het risico bij één partij ligt. Bijvoorbeeld via garanties of exoneraties.
• (iii) Toekomstige omstandigheden: Dwaling ziet in principe op feiten uit het verleden of heden. Niet op toekomstige ontwikkelingen.

 

Wat is het gevolg van vernietiging?

Als een overeenkomst succesvol wordt vernietigd, werkt dit met terugwerkende kracht. Juridisch gezien heeft de overeenkomst nooit bestaan.

Partijen moeten dan in principe alles terugdraaien. Dat betekent dat zij de prestaties die al verricht zijn ongedaan moeten maken.

In de praktijk kan dat complex (en soms zelfs onmogelijke) zijn, bijvoorbeeld bij langlopende contracten of overnames. Soms is het daarom verstandig om een beroep op dwaling contractueel uit te sluiten. In sommige situaties is dat ook gebruikelijk. Bijvoorbeeld in de overnamapraktijk.

 

Praktische aandachtspunten

Zeker als je belangrijke contracten (met grote (geldelijke) belangen) sluit, is het goed om de volgende vuistregels na te leven.

• - Wees volledig in je informatieverstrekking: Transparantie is cruciaal. Het niet delen van relevante informatie kan later grote gevolgen hebben.
• - Leg afspraken goed en duidelijk vast: Denk aan garanties, verklaringen en risicoverdeling in het contract. Onderschat ook de relevantie zogenaamde considerans niet. Dit is het inleidende deel van een contract. Het beschrijft de achtergrond, de context en de bedoeling van de betrokken partijen, zonder dat het de juridisch bindende artikelen zelf bevat. Het is cruciaal voor de uitleg van afspraken bij latere geschillen.
• - Doe voldoende onderzoek: Vertrouw niet alleen op wat de wederpartij zegt. Zeker bij grotere deals is due diligence essentieel.
• - Handel snel bij ontdekking van dwaling: Wacht niet te lang met het inroepen van vernietiging. Stilzitten kan tegen je werken.

 

Conclusie

Dwaling is een krachtig juridisch middel. Het kan een overeenkomst volledig onderuithalen. Maar de lat ligt hoog. Niet elke onjuiste aanname leidt tot vernietiging.

Voor de praktijk geldt: voorkom problemen door duidelijke informatie, goede contracten en gedegen onderzoek. En ontstaat er toch discussie? Dan is het belangrijk om snel en zorgvuldig te handelen.